Skip to main content
European School Education Platform
Expert article

Rozwijanie kompetencji społeczno-emocjonalnych z myślą o zdrowiu psychicznym i dobrostanie

Wpływ pandemii na naszą psychikę uwydatnił potrzebę stworzenia bardziej opiekuńczego i empatycznego systemu edukacji, który stanowiłby odpowiedź na społeczne i emocjonalne potrzeby dzieci i młodzieży. W niniejszym artykule Carmel Cefai z Uniwersytetu Maltańskiego przedstawia jedno z możliwych podejść do tego tematu.
young girls holding hands
Image: Pixabay / MireXa

Najnowsze statystyki wskazują na niepokojącą tendencję w zakresie zdrowia psychicznego oraz dobrostanu dzieci i młodzieży w Europie i nie tylko.

 

  • Około 20% dzieci w wieku szkolnym doświadcza problemów ze zdrowiem psychicznym w trakcie nauki, przy czym w 50% przypadków pojawiają się one się przed 14 rokiem życia, a 75% z nich występuje u osób w wieku 12-25 lat (Biuro Regionalne WHO dla Europy, 2018).
  • Badanie przeprowadzone na 10 000 dzieci w wieku 11-17 lat wykazało, że co piąte dziecko przyznało, że w trakcie dorastania było ono nieszczęśliwe i niepokoiło się o przyszłość z powodu zastraszania, presji szkolnej i samotności (UNICEF/UE, 2021).
  • Samobójstwo stanowi główną przyczynę śmierci wśród nastolatków w krajach o niskich i średnich dochodach oraz jest na drugim miejscu głównych przyczyn śmierci w krajach o wysokich dochodach (Biuro Regionalne WHO dla Europy, 2018).

 

Te niepokojące dane zwracają uwydatniają potrzebę stworzenia bardziej opiekuńczych i empatycznych systemów edukacji, które będą w stanie odpowiedzieć na społeczne i emocjonalne potrzeby dzieci i młodzieży. Badania wykazują, że rozwijanie kompetencji społeczno-emocjonalnych (SEL) prowadzi do zwiększenia ilości pozytywnych postaw, zachowań prospołecznych oraz poprawy dobrostanu i nauki szkolnej. Redukuje również problemy społeczne, emocjonalne i behawioralne, takie jak lęk, depresja, samobójstwa, nadużywanie różnych substancji i zachowania antyspołeczne (Durlak i in., 2011; Goldberg i in., 2019; OECD, 2021). Takie pozytywne oddziaływanie zaobserwowano u dzieci od wczesnego dzieciństwa do etapu szkoły średniej w wielu różnych środowiskach kulturowych i społeczno-ekonomicznych. 

 

Raport NESET na temat usprawnienia SEL w UE (Cefai i in., 2018) proponuje podejście obejmujące całą szkołę, systemowe i oparte na dowodach, które łączy podejście programowe z pozytywnym klimatem szkoły w celu poprawy dobrostanu uczniów i pedagogów. To podejście angażuje całą społeczność szkolną, w tym pracowników, uczniów i rodziców, jak również społeczność lokalną i innych interesariuszy, w prace nad usprawnieniem SEL na różnych poziomach szkoły:

 

  • Program nauczania: Program nauczania SEL bazuje na umiejętnościach w połączeniu z doświadczalnym podejściem do nauki, które rozwija zarówno umiejętności intrapersonalne, jak i interpersonalne, w okresie od wczesnego dzieciństwa do szkoły średniej.
  • Klimat klasy i szkoły: Programowi nauczania SEL musi towarzyszyć pozytywna atmosfera w klasie i całej szkole, gdzie uczniowie czują się bezpiecznie, włączeni i szanowani oraz mają poczucie przynależności.
  • Wczesna interwencja: SEL jest najbardziej skuteczny, gdy rozpoczyna się na etapie edukacji wczesnoszkolnej.
  • Głosy uczniów: Uczniowie powinni brać aktywny udział we wdrażaniu i ocenianiu programu nauczania.
  • Ukierunkowane interwencje: Uniwersalnemu podejściu do SEL powinny towarzyszyć ukierunkowane interwencje dla uczniów szczególnie wrażliwych, którzy mogą potrzebować dodatkowego wsparcia.
  • Edukacja i dobrostan nauczycieli: Nauczyciele potrzebują szkolenia w zakresie wspierania SEL w swojej pracy, aby rozwijać własne kompetencje społeczne i emocjonalne oraz dbać o własne zdrowie i dobrostan.
  • Współpraca rodziców: Rodzice są zachęcani do zaangażowania poprzez wprowadzenie podejścia partycypacyjnego, zgodnie z którym rodzice otrzymują szkolenie w zakresie wspierania SEL swoich dzieci.
  • Współpraca partnerska ze społecznością lokalną i specjalistami z dziedziny zdrowia psychicznego: Społeczność lokalna i inni interesariusze są kluczowymi zasobami w ramach systemowego podejścia obejmującego całą szkołę.
  • Jakość wdrażania: Skuteczna strategia SEL musi być dobrze zaplanowana i wdrożona, z odpowiednim szkoleniem, zasobami i wsparciem oraz przy aktywnym zaangażowaniu całej społeczności szkolnej w jej wdrażanie.
  • Dostosowanie do kontekstu lokalnego: Interwencje powinny uwzględniać konteksty kulturowe szkół oraz zainteresowania i potrzeby uczniów poprzez oddolne, partycypacyjne podejście.

 

Wnioski

 

Niepokojące statystyki dotyczące zdrowia psychicznego oraz dobrostanu dzieci i młodzieży, jak również jednoznaczne dowody na to, że SEL pomaga w osiągnięciu dobrostanu i zapobieganiu pojawienia się problemów psychicznych w najważniejszych okresach życia młodych ludzi, podkreślają potrzebę przekształcenia koncepcji edukacji w taki sposób, aby odzwierciedlała ona rzeczywistość i odpowiadała na wyzwania XXI wieku. Promowanie dobrostanu i zdrowia psychicznego w ramach obejmującego całą szkołę podejścia systemowego powinno zostać dodane do głównych celów kształcenia.

 

 

Carmel Cefai, PhD (Lond), (Lond), FBPS, jest profesorem psychologii i dyrektorem Centrum Odporności i Zdrowia Społeczno-Emocjonalnego na Uniwersytecie Maltańskim.  Prowadził badania i opublikował wiele artykułów na temat zagadnień związanych z edukacją społeczną i emocjonalną oraz z odpornością na stres. Swoją karierę zawodową rozpoczął jako nauczyciel.

 

References

 

Cefai, C., Bartolo, P., Cavioni, V., & Downes, P. (2018). Strengthening social andemotional education as a key curricular area across the EU: A review of theinternational evidence. NESET Report. Luxembourg: Publications Office of the European Union.

 

Durlak, J. A.; Weissberg, R. P.; Dymnicki, A. B.; Taylor, R. D. (2011). The impact of enhancing students’ social and emotional learning: A meta-analysis of school-based universal interventions. Child Development, 82 (1), 474-501.

 

Goldberg, J. M., Sklad, M., Elfrink, T. R., Schreurs, K. M. G., Bohlmeijer, E. T. and Clarke, A. M. (2019). Effectiveness of interventions adopting a whole school approach to enhancing social and emotional development: a meta-analysis. European Journal of Psychology of Education, 34(4), 755–782.

 

OECD (2021) Beyond Academic Learning.

 

UNICEF and the European Union (2021) Our Europe, Our Rights, Our Future.

 

WHO Regional Office for Europe (2018). Adolescent mental health in the European Region.

 

WHO Regional Office for Europe (2020). Spotlight on adolescent health and well-being. Findings from the 2017/2018 Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) survey in Europe and Canada International report

 

Additional information

  • Education type:
    School Education
  • Target audience:
    Head Teacher / Principal
    School Psychologist
    Student Teacher
    Teacher
    Teacher Educator
  • Target audience ISCED:
    Primary education (ISCED 1)
    Lower secondary education (ISCED 2)
    Upper secondary education (ISCED 3)

Tags

Social skills
Well-being

Key competences

Personal
Personal, social and learning to learn
Social and learning