Skip to main content
European School Education Platform
Expert article

Κοινωνική και συναισθηματική αγωγή για ψυχική υγεία και ευημερία

Οι ψυχολογικές επιπτώσεις της πανδημίας ανέδειξαν την ανάγκη εφαρμογής ενός πιο «στοργικού» εκπαιδευτικού συστήματος, με ενσυναίσθηση, το οποίο θα ανταποκρίνεται στις κοινωνικές και συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών και των νέων. Σε αυτό το άρθρο, ο Carmel Cefai από το Πανεπιστήμιο της Μάλτας εξηγεί πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί αυτό το ζήτημα.
young girls holding hands
Image: Pixabay / MireXa

Σύμφωνα με πρόσφατες στατιστικές, η ψυχική υγεία και η ευημερία των παιδιών και των νέων στην Ευρώπη και διεθνώς παρουσιάζουν ανησυχητική εικόνα.

 

  • Περίπου 20 % των μαθητών αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας κατά τη διάρκεια της σχολικής τους ηλικίας, ενώ το 50 % των προβλημάτων ψυχικής υγείας αναπτύσσονται πριν από την ηλικία των 14 ετών και το 75 % μεταξύ των ηλικιών 12-25 ετών (Περιφερειακό Γραφείο του ΠΟΥ για την Ευρώπη, 2018).
  • Μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε 10.000 παιδιά ηλικίας 11-17 ετών αποκάλυψε ότι 1 στα 5 παιδιά ανέφεραν ότι μεγάλωναν νιώθοντας στεναχώρια και άγχος για το μέλλον εξαιτίας του εκφοβισμού, της ακαδημαϊκής πίεσης και της μοναξιάς (UNICEF/ΕΕ, 2021).
  • Η αυτοκτονία είναι η κύρια αιτία θανάτου μεταξύ των εφήβων στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος και η δεύτερη κύρια αιτία θανάτου στις χώρες υψηλού εισοδήματος (Περιφερειακό Γραφείο του ΠΟΥ για την Ευρώπη, 2018).

 

Αυτά τα ανησυχητικά στατιστικά στοιχεία ανέδειξαν την ανάγκη για πιο «στοργικά» εκπαιδευτικά συστήματα, με ενσυναίσθηση, τα οποία θα ανταποκρίνονται στις κοινωνικές και συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών και των νέων. Έρευνες δείχνουν ότι η κοινωνική και συναισθηματική αγωγή (ΚΣΑ) έχει ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της θετικής στάσης, της φιλοκοινωνικής συμπεριφοράς, της ευημερίας και της ακαδημαϊκής μάθησης. Περιορίζει, επίσης, τις κοινωνικές, συναισθηματικές και συμπεριφορικές δυσκολίες, όπως το στρες, η κατάθλιψη, η αυτοκτονία, η κατάχρηση ουσιών και η αντικοινωνική συμπεριφορά (Durlak et al, 2011, Goldberg et al, 2019, ΟΟΣΑ, 2021). Αυτά τα θετικά αποτελέσματα έχουν παρατηρηθεί από την πρώιμη παιδική ηλικία έως τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση σε ευρύ φάσμα πολιτισμικών και κοινωνικοοικονομικών υποβάθρων.

 

Η έκθεση του NESET σχετικά με την ενίσχυση της ΚΣΑ στην ΕΕ (Cefai et al, 2018) προτείνει μια συστημική και τεκμηριωμένη προσέγγιση σε επίπεδο σχολείου, η οποία θα συνδυάζει μια προσέγγιση του προγράμματος σπουδών με ένα θετικό σχολικό κλίμα για τη βελτίωση της ευημερίας των μαθητών και των εκπαιδευτικών. Η προσέγγιση αυτή εμπλέκει ολόκληρη τη σχολική κοινότητα, συμπεριλαμβανομένου του προσωπικού, των μαθητών και των γονέων, μαζί με την τοπική κοινότητα και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς για την υλοποίηση της ΚΣΑ στις διάφορες σχολικές βαθμίδες:

 

  • Πρόγραμμα σπουδών: Ένα πρόγραμμα σπουδών ΚΣΑ βασίζεται σε δεξιότητες με μια βιωματική προσέγγιση της μάθησης, που αναπτύσσει τόσο εσωτερικές όσο και διαπροσωπικές ικανότητες από την εκπαίδευση και φροντίδα κατά την πρώιμη παιδική ηλικία έως τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
  • Κλίμα στην τάξη και στο σχολείο: Ένα πρόγραμμα σπουδών ΚΣΑ πρέπει να συνοδεύεται από θετικό κλίμα στην τάξη και σε ολόκληρο το σχολείο, μέσα στο οποίο οι μαθητές αισθάνονται ασφαλείς, αποδεκτοί, σεβαστοί και βιώνουν την αίσθηση του ανήκειν.
  • Πρώιμη παρέμβαση: Η ΚΣΑ είναι πιο αποτελεσματική όταν ξεκινά από την εκπαίδευση και φροντίδα κατά την πρώιμη παιδική ηλικία.
  • Γνώμη μαθητών: Οι μαθητές πρέπει να συμμετέχουν ενεργά στην ανάπτυξη, την εφαρμογή και την αξιολόγηση του προγράμματος σπουδών.
  • Στοχευμένες παρεμβάσεις: Η καθολική προσέγγιση της ΚΣΑ θα πρέπει να συνοδεύεται από στοχευμένες παρεμβάσεις για τους ευάλωτους μαθητές που μπορεί να χρειάζονται πρόσθετη υποστήριξη.
  • Εκπαίδευση και ευημερία των εκπαιδευτικών: Οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται κατάρτιση για την εφαρμογή της ΚΣΑ στην πρακτική τους, ώστε να αναπτύξουν τις δικές τους κοινωνικές και συναισθηματικές ικανότητες και να μεριμνήσουν για την υγεία και την ευημερία τους.
  • Συνεργασία των γονέων: Η συμμετοχή των γονέων διευκολύνεται μέσω μιας συμμετοχικής προσέγγισης, όπου οι γονείς εκπαιδεύονται για να υποστηρίξουν την ΚΣΑ των παιδιών τους.
  • Συνεργασία με την τοπική κοινότητα και τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας: Η τοπική κοινότητα και άλλοι ενδιαφερόμενοι φορείς αποτελούν κρίσιμους πόρους στο πλαίσιο μιας συστημικής προσέγγισης σε επίπεδο σχολείου.
  • Εφαρμογή ποιότητας: Μια αποτελεσματική προσέγγιση ΚΣΑ πρέπει να σχεδιάζεται και να εφαρμόζεται σωστά με επαρκή κατάρτιση, πόρους και υποστήριξη και με όλη τη σχολική κοινότητα να συμμετέχει ενεργά στην υλοποίησή της.
  • Προσαρμογή στο τοπικό πλαίσιο: Οι παρεμβάσεις θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το πολιτισμικό πλαίσιο των σχολείων και τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες των μαθητών μέσω μιας συμμετοχικής προσέγγισης από κάτω προς τα πάνω.

 

Συμπέρασμα

 

Τα ανησυχητικά στατιστικά στοιχεία σχετικά με την ψυχική υγεία και ευημερία των παιδιών και των νέων, καθώς και τα στοιχεία που σταθερά αποδεικνύουν ότι η ΚΣΑ συμβάλλει στην προαγωγή της ευημερίας και στην πρόληψη της εμφάνισης προβλημάτων ψυχικής υγείας σε κρίσιμες περιόδους της ζωής των νέων, αναδεικνύουν την ανάγκη επαναπροσδιορισμού της εκπαίδευσης ώστε να αντανακλά τις πραγματικότητες και τις προκλήσεις του 21ου αιώνα μετά την πανδημία COVID. Η προώθηση της ευημερίας και της ψυχικής υγείας στο πλαίσιο μιας συστημικής προσέγγισης σε επίπεδο σχολείου πρέπει να αναδειχθεί ως ένας από τους πρωταρχικούς στόχους της εκπαίδευσης.

 

Ο Carmel Cefai, PhD (Lond), FBPS, είναι καθηγητής ψυχολογίας και διευθυντής του Κέντρου για το Σθένος και την Κοινωνικό-Συναισθηματική Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μάλτας. Έχει διεξάγει έρευνα και έχει πραγματοποιήσει πολλές δημοσιεύσεις σχετικά με θέματα που αφορούν την κοινωνική και συναισθηματική αγωγή και το ψυχικό σθένος. Ξεκίνησε την επαγγελματική του σταδιοδρομία ως εκπαιδευτικός σε σχολεία.

 

References

 

Cefai, C., Bartolo, P., Cavioni, V., & Downes, P. (2018). Strengthening social andemotional education as a key curricular area across the EU: A review of theinternational evidence. NESET Report. Luxembourg: Publications Office of the European Union.

 

Durlak, J. A.; Weissberg, R. P.; Dymnicki, A. B.; Taylor, R. D. (2011). The impact of enhancing students’ social and emotional learning: A meta-analysis of school-based universal interventions. Child Development, 82 (1), 474-501.

 

Goldberg, J. M., Sklad, M., Elfrink, T. R., Schreurs, K. M. G., Bohlmeijer, E. T. and Clarke, A. M. (2019). Effectiveness of interventions adopting a whole school approach to enhancing social and emotional development: a meta-analysis. European Journal of Psychology of Education, 34(4), 755–782.

 

OECD (2021) Beyond Academic Learning.

 

UNICEF and the European Union (2021) Our Europe, Our Rights, Our Future.

 

WHO Regional Office for Europe (2018). Adolescent mental health in the European Region.

 

WHO Regional Office for Europe (2020). Spotlight on adolescent health and well-being. Findings from the 2017/2018 Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) survey in Europe and Canada International report.

 

Additional information

  • Education type:
    School Education
  • Target audience:
    Head Teacher / Principal
    School Psychologist
    Student Teacher
    Teacher
    Teacher Educator
  • Target audience ISCED:
    Primary education (ISCED 1)
    Lower secondary education (ISCED 2)
    Upper secondary education (ISCED 3)

Tags

Social skills
Well-being

Key competences

Personal
Personal, social and learning to learn
Social and learning